Chuyển thể từ tiểu thuyết “Mảnh đất lắm người nhiều ma” của nhà văn Nguyễn Khắc Trường. "Đất và Người" là một bức tranh làng quê Việt Nam trong những ngày đổi mới, quá đỗi chân thực: chân chất có, giả dối có, lừa lọc mưu mô đủ cả. Nhưng vượt lên trên mọi sự thị phi, mọi khó khăn trong cuộc sống vẫn là cái tình người hồn hậu bởi dẫu sao, những nhân vật trong phim – họ vẫn là “bà con lối xóm”. Tôi không muốn bàn đến nội dung phim bởi báo chí nói quá nhiều rồi. Tôi thích các nhân vật trong phim. Tất cả bọn họ, theo một cách nào đó, bị chi phối bởi cái gọi là “lợi ích dòng họ” – một điều vốn tồn tại rất lâu đời và trở thành bản sắc của văn hóa dân tộc. Chẳng thế mà các cụ có câu “một người làm quan cả họ được nhờ”. Những ông Hàm, ông Thủ, ông Phúc – những người có thể coi là "bô lão" ở cái làng Giếng Chùa ấy, tìm đủ mọi cách để đưa lớp trẻ của dòng họ mình lên, làm rạng danh dòng họ. Với họ, vận mệnh mỗi nhà "suy" hay "thịnh" đều phụ thuộc vào nhà nào có người làm quan to hay nhỏ. Chẳng thế mà hai con người trẻ tuổi Tùng và Đào cũng bị cuốn theo cái vòng luẩn quẩn ấy. Họ khác những người lớp trước ở chỗ họ muốn thay đổi cục diện làng quê theo chiều hướng tích cực. Cái hay là khi xem, tôi vẫn cảm thấy được ở hai nhân vật này cái cố hữu trong tư tưởng về việc họ. Chẳng thế mà thỉnh thoảng Đào lại cứ nổi xung lên với Tùng chỉ vì anh quyết định ở lại thay vì học ĐH. Đơn giản vì trong đầu của Đào, cô vẫn nghĩ người yêu ở lại là vì không muốn họ Vũ thua kém họ Trịnh nhà cô. Mâu thuẫn trong phim được đẩy cao trào hơn qua những việc đào trộm mộ của ông Hàm, rồi truyện đơm đặt "tình cũ không rủ mà tới" của ông Thủ đối với ông Phúc và bà Son. Cao trào rồi cũng có thoái trào. Cái chết của bà Son khiến cả làng tỉnh ngộ, ngộ ra rằng họ đã quá mù quáng, để tới mức chính họ đã giết người thân của mình. Những nhân vật phụ trong phim đóng góp một phần quan trọng trong bức tranh làng quê của "Đất và Người". Một anh nông dân Chu Văn Quềnh "phổi bò", chân thật và hồn hậu, thế nên dễ bị kẻ khác lợi dụng. Người xem không khỏi ấn tượng bởi mấy câu: "Đã phân công lao động rồi", "không thể hoãn cái sự sung sướng ấy lại được"; một cô Tho nhã nhặn, hiền dịu, chịu thương chịu khó. Rồi "lão Ngũ", người mà dân làng vẫn gọi là "thằng ngụ cư" ... Rồi cũng không thể thiếu "đồng chí Chỉnh", một cựu chiến binh có những đóng góp tích trong việc cải thiện mối quan hệ tình làng nghĩa xóm. Dù là tuyến nhân vật nào đi chăng nữa, họ đều là một mảnh trong bức tranh "Đất và Người", vẫn góp phần hoàn chỉnh bức tranh ấy. Có thể thấy rõ một điều rằng, dù ở thời đại nào đi chăng nữa, những mâu thuẫn được chỉ ra trong phim vẫn luôn tồn tại, có điều khi lợi ích của tất cả được đảm bảo, nó sẽ ngủ yên. Ngược lại, chỉ một chút vấn để cỏn con cũng đủ để bới ra mọi thứ. Tôi đã xem đi xem lại bộ phim này không biết bao nhiêu lần. Và không lần nào tôi bỏ sót một tập. Tôi không thích xem những bộ phim lấy bối cảnh thành thị hiện đại, hoặc ít nhất hiện giờ tôi chưa thích. Tôi bị cuốn hút bởi những bộ phim về xóm làng, về cuộc sống của người nông dân. Chẳng thế mà đối với "Đất và Người" nói riêng, cũng như với các phim về làng quê nói chung, tôi luôn dành sự ưu ái đặc biệt. Một điều làm nên thành công của "Đất và Người" là nhạc phim. Giọng alto truyền cảm của Mai Hoa sao mà phù hợp đến thế, đắt giá đến thế. Để cứ mỗi lúc đầu phim hay hết phim, tôi lại phải nghe bằng được bài hát ấy. Giọng hát như truyền về từ "hôm qua", như với lên từ vực sâu tăm tối của những bất đồng, với lên đến một trời bình yên của làng xóm sau đổi mới. Xem "Đất và Người", để biết yêu quê, và yêu người.